Bugun...
Reklam
Reklam
Güney Kore eyaletlerle mi yönetiliyor?

Şinasi Alpago Seul Günlüğü
sinasi.alpago@gmail.com
facebook-paylas
 


Son yapılan yerel seçimlerle, Güney Kore'nin yerel yönetim tarzı tekrar merak konusu oldu. Hala Güney Kore'nin eyaletlerle yönetildiğini düşünenler bile var. Haber Kore olarak, bu vesile ile Güney Kore'nin yerel yönetim sistemini ele alalım dedik.

Kore toplumu tarih boyunca genelde tarım ile uğraşmış. Ülke, İpek Yolu'nun ortasında değil de, başında olunca Çin'deki gibi tarihi büyük şehirleri Güney Kore'de görmek biraz Bu yüzden eski krallık başkentleri dışında Kore’de pek şehirleşmeye gidilmemiş. Hatta 1900'lü yılların başında bile Çoson Krallığı'nın başkenti Seul, 200 binlik nüfus sınırını bir türlü geçememişti.

Çoson Krallığı, ülkeyi Osmanlı'daki 'Beylerbeyliği'ne benzer 8 'Bölge(도, Do)' ile yönetiyordu. Bu bölge kavramı kesinlike ABD'deki eyaletlere benzetmemek gerekiyor. Bu bölgeler, kendi içlerinde bağımsız veya ayrı kanunları olan birimler felan değildi, elan da değil. Geniş çaplı bir vilayet gibi düşünmek lazım. Başkent ise herhangi bir bölgenin alt birimi değildi. Bu sistem, Kore Savaşı'ndan sonra biraz değişerek devam etti.

Güney Kore, 1948'de Çoson Krallığı'ndan kalma 2'si bölünmüş 5 bölge üzerine 'Kore Cumhuriyeti' olarak kuruldu. Gyeongi ve Gangwon Bölgesi'nin yarısı Kuzey Kore'de kalırken, Chungcheong, Gyeongsan ve Cheolla Bölgesi ise aynen devam etmişti. Güney Kore, ilerleyen süreçte bu üç bölgeyi de güney-kuzey diye ikiye böldü, sonrasında ise Güney Cheolla Bölgesi'ne bağlı Jeju Adası'nı bu bölgeden ayırarak Jeju Bölgesi ilan etti. Yani son hali ile Güney Kore'de 9 'Bölge(도, Do)' mevcut.

Bölge ve büyükşehir arasındaki farkı ne?

Güney Kore'de bu 9 bölge dışında, herhangi bir bölgeye bağlı olmayan ayrıca 8 tane bağımsız şehir mevcut. Bunlar; Seul, Busan, Daegu İncheon, Daejeon, Gwangju, Ulsan ve Sejong. Seul özel şehir(특별시), Sejong özel özerk şehirken(특별자치시), diğer şehirler ise metropolitan şehir(광역시) diye isimlendiriliyor. Seul ve Sejong'un özelliği hükümet binalarına ev sahipliği yapmasından geliyor. Diğer şehirlere metropolitan şehir denmesi ise birden fazla merkezi şehir ilçelerinin(구, Gu) olmasından kaynaklanıyor. Türkiye'deki büyükşehirler gibi düşünülebilinir. Peki her hangi bir şehre bağlı olmayıp, direk bir bölgeye bağlı olan ilçeler(군, Gun) de neyin nesi? ? İşte bunu çözümlemek için Türkiye ile Kore arasındaki şehir-ilçe kavram farkını anlamak gerekiyor.

Güney Kore’de iki çeşit ilçe birimi mi var?

İlçe kavramı iki ülke arasındaki farklılık gösteriyor. Türkiye'de ilçe, bir şehire bağlı olup etrafındaki köylerin merkezi olma görevini üstlenen bir yerleşim birimi. Kore’de ise iki çeşit ilçe bulunuyor. ‘Gun’ diye adlandırılan ilçeler(군, Gun) şehirden bağımsız, bir nahiye merkezi(Eup, 읍) üzerinden etrafındaki köylerin(Myeon, 면) merkezi olma görevini üstlenip bölgeye(Do, 도) bağlı bir yerleşim birimi. ‘Gu’ diye adlandırılan merkezi şehir ilçeleri(구, Gu) ise büyük şehirlerin alt birimi olarak kurulmuş. Adına semt(동, Dong) diyebileceğimiz birimlerden oluşuyor. Semtler ise, her ne kadar günümüzde pek ifade edilmese de, mahallelerden(통, Tong) oluşuyor. Yani merkezi şehir ilçelerinin(구, Gu) etrafında köy yok. Gu ile Gun arasındaki fark, tarımdan ne kadar uzaklaştığı ve bir şehre mi, bölgeye mi bağlı olduğu.

Bugün Güney Kore’de bölgelere(Do, 도) bağlı toplam 82 tane ilçe(군, Gun) bulunuyor.(1) Bunun yanında, metropolitan şehirlerin(광역시) alt birimi olarak kurulup ardından hususi şehirlerde(특정시) de kurulan şehir ilçelerini(Gu, 구) sayılarını da ifadecek olursak hali hazırda toplam 101 tane mevcut. Bunlardan 32 tanesi hususi şehirlerin(특정시) alt birimi olarak kurulmuşken, geri kalan 69’u ise metropolitan şehirlerin(광역시) alt birimi olarak kurulmuş durumda.

Tam bu noktada bir konuya dikkat çekmek gerekiyor. İnternetteki sayfalarda, hatta wikipedia da bile şehir ilçeleri(Gu, 구) ‘Semt’ diye tercüme edilmiş. Bir aklı evvel ya çince karakterlere karşı cahil, ya da yerel yönetim terimlerini bilmediğinden böyle tercüme hatası işlemiş olabilir. Benim anlamadığım nokta, İstanbul’da yüzlerce semtin olduğunu bilen biri, nasıl olur da bu tercüme hatasına devam ederecek ‘Seul’de 25 tane semt bulunmaktadır’ gibi fecaat bir cümleye imza atar.

Peki Gun ile Shi’nin farkı ne?

Eskiden Seul dışında tüm şehirler bölgelere(도, Do) bağlıydı. Ama bu şehirler Türkiye'deki şehirlerle aynı manaya gelmiyordu. Türkiye'de şehir denince, nüfusu oranla büyük bir merkez ilçe ile ona bağlı diğer ilçelerin toplamı akla gelir. Kore'de şehir(Shi, 시) denen birim ise nüfusu oranla büyük bir merkez ile ile ona bağlı köylerin(Myeon, 면) toplamına denir. Yani, Türkiye’de bir şehirin merkezi ile onun ilçesi arasında bir taşra bölgesi olabiliyorken, Kore’deki şehirlerin taşra özelliği taşıyan ilçeleri yok.

Durum böyle olunca bölgelere(도, Do) bağlı olan şehir(시, Shi) ve ilçenin(군, Gun) farkı merkezin nüfus olarak büyüklüğü. Yani Kore'de şehir, semtlerlerden(동, Dong) oluşan bir yerleşim biriminin etraf köylere(Myeon, 면) sahip çıkması ile oluşurken, ilçe(군, Gun) ise bir nahiye merkezinin(Eup, 읍) etraf köylere(Myeon, 면) sahip çıkması ile oluşuyor. Bir ilçenin nahiye merkezi(Eup, 읍) hem nüfus olarak hem de alan olarak genişleyerek kendi içinde semtlerlere(동, Dong) bölünmeye başlayınca, o ilçe hemen şehir yapılıyor. Bunun en son örneği 2013 yılında şehir olan Yeoju.

Kore sanayileşince şehirler bölgelerden kopmaya başladı

Çoson Krallığı’ndan kalma bu sistem uzun yıllar değişmeden devam ederken, kaideyi ilk Busan şehri bozmaya başladı. Busan'a bağlı köyler 1960'lı yıllarda köy olmaktan çıkmıştı. Şehir sınırları içinde tarım yapılan alan neredeyse kalmamıştı. Hükümet bunu dışarıdan açıkça ilan etmese de, 1963'te Busan'ı Güney Gyeongsan Bölgesi'nden ayırıp direk içişleri bakanlığına bağladı. Yani artık Güney Gyeongsan Bölge Valisi, Busan şehri hakkında söz sahibi değildi.

Busan'ın bu büyümesini ilerleyen yıllarda Kore'nin sanayileşmesine paralel olarak Daegu ve İncheon da izleyince, hükümet yerel yönetim yasasında artık bir değişikliği gidilmesine karar verdi. 1981 yılında bu üç şehir Seul ile beraber ‘Merkezi Şehir(직할시)’ olarak adlandırıldı ve bağlı oldukları bölgelerden ayrıldılar.

Bu süreçte farklı bir değişim de meydana gelmişti. İlerde merkezi şehir olacak Daegu, Busan gibi şehirlerde köyler(Myeon, 면) bir yandan tarımdan arınarak mahalleleşerek semtlerleri(동, Dong) oluşturmaya başlarken, diğer yandan hali hazırdaki semtler ise bir biri ile birleşerek başkent Seul'ün bir alt birimi olan şehir ilçelerini(Gu, 구) meydana getirdi. Böylelikle Seul'den sonra ilk Busan'da, sonra sırasıyla Daegu, İncheon, Gwangju, Daejeon'da da şehir ilçeleri(Gu, 구) oluşmaya başladı. Şehir ilçelerine(Gu, 구) sahip bu şehirler sırasıyla ‘Merkezi Şehir(직할시)’ olarak adlandırıldı, sonrasında ise bu isim 1995'te ‘Metropolitan Şehir(광역시)’ olarak değiştirildi. Sayı olarak tekrar ifade edecek olursak, Güney Kore'de toplam 85 şehir bulunuyor. Bunlardan 8 şehir herhangi bir bölgeye(Do, 도) bağlı değil. Geri kalan 77 şehir ise 9 bölgeden(Do, 도) birine bağlı.

Kore’de ‘hususi şehir' de mi var?

Ülkenin hızlı bir şekilde sanayileşmesi ve tarımın giderek terkedilmesi bir çok şehri, bağlı olduğu bölgeden(Do, 도) ayırmaya zorladı. Bu trende en son Ulsan şehri dahil oldu. Fakat metropolitan şehir(광역시) olmayı bekleyen şehirlerin artması ile, devlet bu sürece bir son verdi ve metropolitan şehir(광역시) olmanın önünü tıkadı. Buna sebep olarak, bölgelerin(Do, 도) giderek güçsüzleşerek bağımsız şehirlerin artması ile merkezci yerel yönetimin zorlaşmasını gösterildi. Eskiden nüfusu bir kaç 100 bini geçen şehir, hemen bağımsızlık kazanıp metropolitan şehir(광역시) olurken, şimdi milyonluk nüfusa sahip şehirler bile bir bölgeye(Do, 도) bağlı kalmak zorunda.

Durum böyle olunca biraz evvel bahsettiğimiz bu 77 şehirden 15 tanesi, yani Suwon, Changwon, Seongnam, Goyang, Yongin Cheongju, Ansan, Cheonju, Anyang, Cheonan, Pohang, Namyangju, Hwaseong, Gimhae ve Bucheon 500 bini aşan nüfusu nedeni ile ‘Hususi Şehir(특정시)’ statüsü aldı. Bu şehirler hala bir bölgeye bağlı olsalar da, kısmı özerklikleri bulunuyor. Ayrıca bu şehirlerden Namyangju, Hwaseong, Gimhae ve Bucheon’dan dışında hepsinde, aynen metropolitan şehirlerde(광역시) olduğu gibi semtler(동, Dong) birleşerek şehir ilçelerini(Gu, 구) oluşturmuş durumda. Bu 4 şehirde de çalışmalar devam ediyor.

Jeju Bölgesi’nde neden belediye başkanı seçilmiyor?

Güney Kore, gelişmeye devam ederken Jeju Adası’nın konumu yükselmeye başladı. Devlet, Jeju’yu Hong Kong gibi bölgede stratejik bir nokta yapmak isteyince, bölgeye yatırırımlar artmaya başladı. Lakin hali hazırdaki yerel yönetim tarzı Jeju bazında faydadan çok engel çıkarıyordu. Hem tüm adaya hakim ‘Bölge Valisi’ seçimi yapılırken hem de adadaki Jeju ve Seogwipo şehirleri için belediye başkanı seçiliyordu. Jeju Bölge Valisi, hem merkez hükümetle hem de yerel belediye başkanları ile sıkı bir temas trafiği sürdürmek zorunda kalıyordu. Bu yüzden hükümetin de desteği bir özerklik oylaması yapıldı ada da. Halk oylaması ile seçilen yeni yasaya göre, Jeju Bölgesi bazı konularda, diğer bölgelere göre daha özerk oldu. Mesela Çinliler Güney Kore’ye vizeli girerken, Jeju’ye vizesiz giriyorlar. Öte yandan belediye başkanlıklarının özerkliği ilga edilip direk bölge valiliğine bağlandı. Böylelikle seçimle başa gelen Jeju Bölge Valisi, Jeju ve Seogwipo şehirlerinin belediye başkanını atar yetki ile donatıldı. Yani bu iki şehirde belediye başkanı seçimi yapılmıyor.

1- Bunlardan sadece 5 tanesi istisnai olarak metropolitan şehre(광역시) bağlı. Sıralayacak olursak, Gijang Busan’a, Dalseong Daegu’ya, Ulju Ulsan’a, Ganghwa ve Woongjin ise İncheon’a bağlı.

Ayrıca aşağıdaki el yapımı haritadan şehir şehir(mavi) gun gun(pembe) ayrıntılı yerel idare haritasına göz atabilirsiniz.



Bu yazı 1246 defa okunmuştur.

YORUMLAR

Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.

YORUM YAZ



8 + 2 =

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY

Güney Kore denince akla ilk hangi marka geliyor?


SON YORUMLANANLAR HABERLER
YUKARI